Güvenilir İngiliz Staff Yetiştiricisi Nasıl Seçilir? İşaretler ve Uyarılar

İngiliz Staff yetiştirici seçimi, yavrunun kendisinden bile önemli bir karardır. Eve getirdiğiniz köpeğin sağlığı, mizacı ve hangi belgelerle geldiği büyük ölçüde onu kimin, hangi koşullarda ürettiğine bağlıdır. Yanlış kaynaktan alınan bir yavrunun sorunları bazen ilk haftalarda değil, aylar sonra ortaya çıkar.

Irkın genel özelliklerini, sağlık risklerini ve kısa bir yavru kontrol listesini İngiliz Staff rehberimizde topladık. Bu yazıda o listenin bir adım öncesine gidiyoruz: güvenilir bir köpek yetiştiricisini bir üreticiden ya da köpek çiftliğinden nasıl ayırt edeceğinizi, hangi belgeleri isteyeceğinizi ve hangi davranışların sizi uzaklaştırması gerektiğini anlatıyoruz.

Yetiştirici, Üretici ve Köpek Çiftliği Arasındaki Fark

Yavru satan herkes yetiştirici değildir. Sorumlu bir yetiştirici ırkı korumak ve sağlıklı köpekler yetiştirmek için üretir. Az sayıda batın planlar, her eşleştirmeyi test sonuçlarına göre seçer ve sattığı köpeğin ömrü boyunca arkasında durur.

Köpek çiftliği ise yavruyu bir ürün olarak görür. Çok sayıda dişi art arda doğurtulur, yavrular kafeslerde ya da evden ayrı bölmelerde büyür, satış çoğu zaman sosyal medya ve ilan siteleri üzerinden yapılır. Bu yerlerde genetik testler atlanabilir, veteriner kontrolü göstermelik kalabilir ve yavrular insanla yeterince temas etmeden büyüyebilir.

Bunun sonucu deri ve sindirim sorunları, kalıtsal hastalık riski ve sosyalleşme eksikliğinden doğan davranış problemleri olabilir. Bu iki uç arasında kalan küçük üreticileri değerlendirmenin yolu da aşağıdaki işaretlere tek tek bakmaktır. Özenli bir video ya da kalabalık bir takipçi kitlesi bu işaretlerin yerini tutmaz.

Sorumlu Bir İngiliz Staff Yetiştiricisi Ne Yapar?

Anne ve babayı eşleştirmeden önce test ettirir

Bu ırkta iki kalıtsal hastalığın taşıyıcılığı DNA testiyle anlaşılabilir: L-2-HGA ve kalıtsal katarakt (HC-HSF4). İngiltere’deki Kennel Club bu iki teste ek olarak damızlık köpeklerde göz muayenesi ve dirsek taramasını, yavrularda ise batın hâlinde göz taramasını önerir. Güncel listeye Kennel Club’ın ırk sayfasından bakabilirsiniz.

Bu iki hastalık çekinik (resesif) geçer. Bu yüzden “taşıyıcı” sonucu tek başına kötü haber değildir; asıl önemli olan iki taşıyıcının birbiriyle eşleştirilmemesidir. İyi bir yetiştirici sonuçları gösterir, bu ayrımı size açıklar ve yavrunun hangi riskten neden uzak olduğunu anlatabilir.

Test belgesinde laboratuvarın adı ve köpeğin mikroçip numarası yer almalıdır. Kime ait olduğu belli olmayan bir ekran görüntüsü test sonucu sayılmaz. Irkın diğer sağlık riskleri için Staffordshire Bull Terrier sağlık problemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yavruyu evin içinde ve annesiyle büyütür

Yavrunun ilk haftaları, ileride nasıl bir köpek olacağını büyük ölçüde belirler. Annesi ve kardeşleriyle kalan yavru, ısırma gücünü ayarlamayı ve diğer köpeklerin sinyallerini okumayı onlardan öğrenir. Ev içinde büyüyen yavru ise süpürge, kapı zili ve mutfak sesleri gibi gündelik uyaranlara alışmış olarak gelir.

Sorumlu bir yetiştirici yavruyu annesinden erken ayırmaz. Veteriner kuruluşlarının yaygın önerisi en az 8 haftadır. Türkiye’deki ev hayvanı üretim ve satış yerleri yönetmeliği de satış yerlerinde iki aylıktan küçük kedi ve köpek yavrusu bulundurulmasını yasaklar. Altı haftalık bir yavruyu “hazır, alabilirsiniz” diye teklif eden kişi, yavrunun değil kendi takviminin peşindedir.

Sosyalleşmeyi şansa bırakmaz

İyi bir yetiştirici yavruların farklı insanlarla tanışmasını, kucağa alınmayı, pati ve kulak kontrolüne alışmayı ve farklı zeminlerde yürümeyi teslimden önce başlatır. Bunu nasıl yaptığını size somut örneklerle anlatabilmelidir. Diğer köpeklere karşı seçici olabilen İngiliz Staff’ta bu ilk adımlar daha da önemlidir. Teslimden sonra yapmanız gerekenleri English Staff yavrusunu sosyalleştirme yazımızda anlattık.

Yazılı sözleşme ve eksiksiz belge verir

Satış, iki tarafın hak ve yükümlülüklerini yazan bir sözleşmeyle yapılmalıdır. Sözleşmede yavrunun mikroçip numarası, doğum tarihi, anne ve babası, teslim tarihi, sağlık güvencesinin kapsamı ve süresi, iade koşulları ve ödeme bilgisi yer almalıdır. Aşı ve parazit uygulamalarını yapan veteriner hekimin adı ve kaşesi kayıtlarda görünmelidir.

Sözlü vaatlerin sorun çıktığında bir karşılığı olmaz. Teslimden sonra bir hastalıkla karşılaşırsanız elinizdeki belgeler atacağınız her adımın dayanağı olur. Böyle bir durumda neler yapabileceğinizi hasta yavru aldıysanız ne yapmalı yazımızda adım adım anlattık.

Satıştan sonra da ulaşılabilir kalır

Sorumlu yetiştiriciyle ilişki ödeme yapıldığında bitmez. Beslenme, tuvalet eğitimi ya da deri sorunları hakkında sorduğunuzda cevap verir. İyi yetiştiriciler, sahibi bakamaz hâle gelirse köpeği hangi yaşta olursa olsun geri almayı ya da yeni yuva bulmaya yardım etmeyi sözleşmeye yazar.

Sizi de sorgular

Güvenilir bir köpek yetiştiricisi yavrusunu ilk gelen alıcıya vermez. Evde günde kaç saat kimse olmadığını, başka köpeğiniz olup olmadığını, daha önce köpek bakıp bakmadığınızı ve nasıl bir evde yaşadığınızı sorar. Bu sorular sizi sınamak için değil, yavrunun doğru eve gitmesi içindir. Hiçbir şey sormadan yalnızca “ne zaman alıyorsunuz” diyen satıcıya karşı temkinli olun.

Hangi Belgeleri Görmelisiniz?

Belgeler hem yavrunun geçmişini hem de satıcının ne kadar kayıtlı çalıştığını gösterir. Her birini nasıl kontrol edeceğiniz aşağıda.

Belge	Ne gösterir?	Nasıl kontrol edilir?
Pedigri (soy kütüğü)	Yavrunun ırkını ve soyunu. Sağlık garantisi değildir.	Anne ve babanın kayıt numaralarını gördüğünüz köpeklerin belgeleriyle karşılaştırın.
DNA test sonuçları	Anne ve babanın L-2-HGA ve HC-HSF4 durumunu.	Laboratuvar adı ve köpeğin mikroçip numarası belgede yazmalı.
Göz ve dirsek raporları	Ebeveynlerin muayene sonuçlarını.	Muayeneyi yapan veteriner hekimin adı ve tarih yer almalı.
Aşı ve parazit kayıtları	Yavruya yapılan uygulamaları.	Her uygulamada tarih, aşı etiketi, veteriner hekimin adı ve kaşesi olmalı.
Mikroçip, pasaport ve PETVET kaydı	Yavrunun resmi kimliğini.	Çipi kendi veterinerinize okutun, numaranın belgelerle aynı olduğunu görün.
Sözleşme ve satış belgesi	Ne satın aldığınızı ve satıcının yükümlülüklerini.	Satıcının kimliği, adresi, ödeme ve iade koşulları açıkça yazmalı.
Üretim yeri çalışma izni	Ticari üretimin resmi izinle yapıldığını.	Belgedeki adresin ziyaret ettiğiniz yer olduğunu kontrol edin.

Pedigri neyi gösterir, neyi göstermez?

Pedigri, yavrunun bir İngiliz Staff olduğunu ve soyunun kayıtlı olduğunu belgeler. Türkiye’de bu kaydı, Uluslararası Kinoloji Federasyonu’nun (FCI) tam üyesi olan Köpek Irkları ve Kinoloji Federasyonu (KIF) tutar. Irkın sık karıştırıldığı American Staffordshire Terrier 2021’de Bakanlık genelgesiyle yasaklı listeye eklendiği için, köpeğinizin ırkı sorgulandığında elinizdeki en güçlü belge budur.

Ancak pedigri bir sağlık belgesi değildir. Test yapılmadan eşleştirilen iki pedigrili köpeğin yavrusu, kalıtsal hastalık açısından pedigrisiz bir yavrudan daha güvende değildir. Pedigrinin “sonradan çıkarılacağı” söyleniyorsa, anne ve babanın kayıtlı olup olmadığını ve batının nasıl kayda geçirileceğini sorun.

Mikroçip, PETVET ve sahip değişikliği

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, kedi ve köpek sahiplerinin hayvanlarını dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmasını zorunlu tutar. Mikroçip veteriner hekim tarafından ya da onun gözetiminde takılır, kayıt Tarım ve Orman Bakanlığının Ev Hayvanı Kayıt Sistemi’ne (PETVET) işlenir ve köpek için bir pasaport düzenlenir.

Köpek el değiştirdiğinde yeni sahip, Ev Hayvanı Sahip Değişikliği Belgesi ile 60 gün içinde il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurmalıdır. Bu yüzden teslimde çipin kimin adına kayıtlı olduğunu sorun ve devir belgesini satıcıdan isteyin. Çip numarası belgelerle uyuşmayan ya da kaydı “bir tanıdığın üzerinde” olan bir yavru, ileride sizi zor durumda bırakabilir.

Satış Yerleri ve Yasal Çerçeve

2021’de Hayvanları Koruma Kanunu’na eklenen hükümle ev hayvanı satış yerlerinde (pet shoplarda) kedi ve köpek bulundurulması yasaklandı; geçiş süresi Temmuz 2022’de doldu. Kanuna göre bu yerlerde artık yalnızca Bakanlıkça izin verilen üretim yerlerindeki kedi ve köpeklerin satışı yapılabilir. Dükkânında köpek yavrusu sergileyen bir yer bu kurala aykırı çalışıyor demektir.

Ev hayvanı üretim, satış, barınma ve eğitim yerleri Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili yönetmeliğine tabidir. Bu yönetmeliğe göre söz konusu iş yerleri il tarım ve orman müdürlüğünden kuruluş ve çalışma izni almak zorundadır. Bu iş yerlerinde iki aylık olan yavrular veteriner hekim denetiminde kimliklendirilir, satılan her hayvan için satış belgesi doldurulur ve yavrular son aşıdan on beş gün geçtikten sonra satılabilir.

Düzenli olarak yavru satan birine çalışma izin belgesini sormak sizin hakkınızdır. Her ay yeni batın ilan eden ve izin belgesi gösteremeyen biri, mevzuatın öngördüğü denetimin dışında çalışıyordur. Mevzuat zaman zaman değiştiği için güncel kuralları bulunduğunuz ilin tarım ve orman müdürlüğüne sorabilirsiniz.

Kırmızı Bayraklar: Sizi Uzaklaştırması Gereken İşaretler

Aşağıdaki işaretlerden biri tek başına her zaman dolandırıcılık ya da köpek çiftliği anlamına gelmez. Ama ikisi ya da üçü bir aradaysa, yavru ne kadar sevimli olursa olsun vazgeçmeyi ciddi olarak düşünün.

• Her zaman yavrusu var: Hangi ay yazarsanız yazın “müsait yavrumuz var” cevabı alıyorsanız, ya çok sayıda dişi sürekli doğuruyordur ya da yavrular başka yerlerden toplanıyordur.
• Aynı anda birçok ırk: İngiliz Staff’ın yanında beş farklı ırk daha satan biri, bir ırka emek veren yetiştirici değil, büyük olasılıkla ticaret yapan bir aracıdır.
• Otoparkta ya da sokakta teslim: “Eve gelmeyin, şurada buluşalım” teklifi, yavrunun büyüdüğü yeri ve annesini görmenizi engeller.
• Görmeden kapora: Yavruyu ve anneyi görmeden, hatta görüntülü bile konuşmadan kapora istenmesi. İnternetteki yavru dolandırıcılıkları sıklıkla bu adımla başlar.
• Kargoyla gönderim: “Yavruyu kargoyla gönderelim” teklifi, ziyaret etmeden almanızı sağlar. Yolculuk küçük bir yavru için de ciddi bir strestir.
• “Nadir renk” fiyat farkı: Blue standart renklerden biridir, nadir bir tür değildir. Standartta yer almayan “egzotik” renkler ise kalite değil, standart dışı bir eşleştirmenin işareti olabilir. Ayrıntılar İngiliz Staff renkleri yazımızda.
• Test belgesi yok: “Bizim köpeklerde hastalık çıkmaz”, “veterinerimiz baktı” gibi cevaplar belge değildir.
• Acele ettirme: “Başka alıcı var, bugün kapora atmazsanız gider” baskısı, düşünmenizi engellemek içindir.
• Açıklanamayan fiyat: Çok düşük fiyat genellikle atlanan test, aşı ve bakım masraflarının, gerekçesi olmayan çok yüksek fiyat ise pazarlamanın işaretidir. Fiyatın neyi karşıladığını sorun.
• İlgisiz “anne”: Anne diye gösterilen köpeğin yavrulara hiç ilgi göstermemesi, gerçek anne olmadığını düşündürebilir.

İlan Sitelerinde ve Sosyal Medyada Satış

Pet shoplarda kedi ve köpek satışı yasaklandıktan sonra satışların önemli bir kısmının sosyal medyaya ve ilan sitelerine kaydığı basına da yansıdı. Bu kanallarda satıcı ekranın arkasındadır; gördüğünüz her şey, satıcının size göstermeyi seçtiği şeydir. Bu yüzden şunları kontrol edin:

• Fotoğrafların kaynağı: Görselleri tersine görsel aramayla kontrol edin. Aynı fotoğraf başka şehirlerde, başka isimlerle ilan edilmişse uzak durun.
• Canlı görüntü: Yavruyu annesiyle birlikte, o anda ve sizin istediğiniz açıdan gösteren bir görüntülü görüşme isteyin.
• Ödeme bilgisi: Hesap sahibinin adı, konuştuğunuz kişiyle ve sözleşmedeki satıcıyla aynı olmalı.
• Bağımsız deneyimler: Satıcının paylaştığı yorumlar yerine, o satıcıdan köpek almış kişilere kendiniz ulaşmaya çalışın. Sitemizdeki sahip deneyimleri de neyin yanlış gidebileceğini gösteriyor.

Ziyarette Nelere Bakmalısınız?

Yetiştiriciyi ziyaret etmek, en çok bilgiyi en kısa sürede aldığınız adımdır. Gitmeden önce hangi soruları soracağınızı belirleyin; köpek alırken satıcıya sorulacak 15 soru listemizi yanınıza alabilirsiniz. Orada şunlara dikkat edin:

• Ortam: Koku, temizlik, yavruların yattığı yer, su ve mama kapları. Yavrular evin içinde mi, ayrı bir bölmede mi?
• Köpek sayısı: Kaç yetişkin dişi var, kaçı aynı anda gebe ya da emziriyor?
• Annenin durumu: Kilosu, derisi, tüyleri ve size yaklaşımı. Aşırı zayıf ya da tüysüz bölgeleri olan bir anne, yavrular hakkında da bilgi verir.
• Yavruların görünümü: Gözde akıntı, burunda kabuk, tüysüz bölge, şiş karın ya da ishal izi var mı? Uyanıkken meraklı ve hareketliler mi?
• Belgeler: Siz sormadan hazırlanmış mı, yoksa her biri için ayrı bir bahane mi var?

Ziyaretten sonra hemen karar vermek zorunda değilsiniz. Gördüklerinizi not edin ve bir gün bekleyin. Teslim aldıktan sonraki ilk günlerde yavruyu, satıcının önerdiği değil, kendi seçtiğiniz bir veteriner hekime muayene ettirin.

Sık Sorulan Sorular

İngiliz Staff yavrusu nereden alınır?

Anne ve babanın test sonuçlarını gösterebilen, yavruyu evde ve annesiyle büyüten, yazılı sözleşme veren ve sizi ziyarete davet eden bir yetiştiriciden. Pet shoplarda kedi ve köpek bulundurulması yasaktır. İlan sitesi ya da sosyal medya üzerinden bulduğunuz satıcıyı ise mutlaka yerinde görün.

Pedigrili yavru sağlıklı mıdır?

Pedigri soyu ve ırkı belgeler, sağlığı değil. Sağlık için anne ve babanın DNA test sonuçlarına, göz ve dirsek muayenelerine ve yavrunun veteriner kayıtlarına bakın.

Yavru en erken kaç haftalıkken alınabilir?

En az 8 haftalık olmalıdır. Türkiye’deki yönetmelik de satış yerlerinde iki aylıktan küçük yavru bulundurulmasına izin vermez.

Güvenilir köpek yetiştiricisi kapora ister mi?

İsteyebilir; bekleme listesi tutan yetiştiriciler kapora alabilir. Önemli olan kaporanın yetiştiriciyi ve anneyi gördükten sonra, yazılı bir belgeyle ve hangi durumda iade edileceği belirtilerek verilmesidir.

Babayı göremezsem sorun olur mu?

Baba başka bir yetiştiricinin köpeği olabilir; bu olağan bir durumdur. Böyle bir durumda babanın pedigrisini, test belgelerini ve mümkünse video görüntülerini isteyin. Anneyi görememek ise kabul etmemeniz gereken bir durumdur.

Doğru yetiştiriciyi bulmak zaman alır ve çoğu zaman beklemek demektir. Bu bekleme, yanlış bir yavrunun ardından veteriner kliniklerinde geçirebileceğiniz zamanın yanında kısadır. Belgeleri görün, yeri ziyaret edin, sorularınızı yazılı sorun ve içinize sinmeyen bir satıştan vazgeçmekten çekinmeyin.