İngiliz Staff Yavru Bakımı: İlk Aylar İçin Adım Adım Rehber

İngiliz Staff yavru bakımı, yavru kapıdan girdiği gün başlar ve ilk aylardaki kararlar köpeğin yetişkinliğini doğrudan etkiler: ne yediği, hangi aşıları ne zaman olduğu, tuvaletini nereye yapmayı öğrendiği, yalnız kalmayı nasıl karşıladığı. Bu rehberde bir Staff yavrusunun ilk aylarını sırasıyla ele alıyoruz.

Irkın genel özelliklerini ve sağlık risklerini İngiliz Staff rehberimizde anlattık; burada yalnızca English Staff yavru bakımına odaklanıyoruz. Henüz yavru almadıysanız önce İngiliz Staff sahiplenme rehberimize bakın. Aşı ve parazit bilgileri genel çerçevedir; köpeğinizin takvimini veteriner hekiminiz belirler.

Eve Geldiği İlk Günler

İlk günlerin amacı yavruya her şeyi öğretmek değil, yeni ortamı güvenli bulmasını sağlamaktır. İlk gecelerde ağlaması sık görülür. Ancak ishal, kusma ya da halsizlik varsa bunu “stres” diye geçiştirmeyin; yavrularda sıvı kaybı hızla ilerleyebilir.

• Aynı mama: Satıcının verdiği mamayla devam edin. Değiştirecekseniz geçişi birkaç güne yayın; ani değişiklik ishale yol açabilir.
• Sakin bir köşe: Gürültüden uzak bir yatak, isterseniz kapısı açık bir kafes ya da oyun parkı kurun.
• Evi hazırlayın: Kablolar, temizlik ürünleri, ilaçlar ve yutulabilecek küçük eşyalar yerden kalksın; merdivenlere ve yüksek koltuklara erişimi kapatın.
• Ziyaretçileri sınırlayın: Sürekli kucağa almak yerine yavrunun seviyesine çömelin.
• Bağımsız veteriner kontrolü: İlk günlerde yavruyu satıcıyla bağlantısı olmayan bir veterinere gösterin; aşı karnesini ya da pasaportu ve size verilen ilaçları götürün.

Beslenme: Öğün Sayısı Yaşla Azalır

Staff yavrusu beslenmesinde temel kural, yavru maması kullanmak ve etiketteki miktarı yalnızca başlangıç noktası saymaktır. Asıl ölçü yavrunun vücut kondisyonudur. Amerikan Kennel Club (AKC), yavruyu haftada bir tartıp kaydetmeyi önerir.

Yaş	Günlük öğün
6-12 hafta	4 öğün
3-6 ay	Bu dönemde 4 öğünden 3 öğüne inilir
6-12 ay	2 öğün
Yetişkin mamasına geçiş	Küçük ırklarda 7-9 ay, daha iri ırklarda 12-14 ay

AKC, yetişkinken 9 kg’ın (20 pound) altında kalan köpekleri küçük ırk sayar. Yetişkin kilosu 11-17 kg olan İngiliz Staff bu sınırın üstündedir; yetişkin mamasına geçişte acele etmeyin, zamanı veterinerinizle belirleyin.

Eğitim ödüllerini günlük mamadan düşün. Staff iştahlı bir ırktır ve yavruyken kazanılan fazla kilo büyüyen eklemlere yük bindirir. Kaburgalar elle kolayca hissedilmeli ama dışarıdan belirgin görünmemelidir; yetişkinlik için İngiliz Staffordshire kilo kontrolü yazımıza bakın. Taze su her zaman açık olsun. Çikolata, üzüm ve kuru üzüm, soğan, sarımsak ve ksilitollü şekersiz ürünler köpekler için zehirlidir.

Aşı ve Parazit Takvimi: Genel Çerçeve

Takvimi bölgedeki hastalık durumuna, aşının prospektüsüne ve yavrunun geçmişine bakarak veteriner hekim belirler. Aşağıdakiler, veterinerinize neyi soracağınızı bilmeniz içindir.

Temel aşılar

Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği’nin (WSAVA) 2024 aşılama rehberi, her köpeğe yapılması gereken temel aşıları distemper (gençlik hastalığı), adenovirüs (bulaşıcı hepatit) ve parvovirüse karşı koruyan aşılar olarak tanımlar. Leptospirozun yaygın olduğu bölgelerde leptospiroz aşısı da temel sayılır; diğer aşılar yaşam tarzına göre önerilir.

Anneden geçen antikorlar aşının etkisini azaltabildiği için temel aşılar 2-4 hafta arayla birkaç doz olarak yapılır; son doz 16 haftalık ya da daha büyükken uygulanır. WSAVA, az sayıda yavruda koruma hâlâ oluşmamış olabileceği için 26. haftada ya da sonrasında bir tekrar dozu önerir.

Kuduz aşısı

Türkiye’de kuduz aşısı zorunludur. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği’ne göre üç aydan büyük köpekler yılda bir kez aşılanmalıdır; ilk aşıdan sonra, üretici aksini belirtmedikçe 21 gün sonra bir rapel yapılır. Kimliklendirme yönetmeliğine göre kuduz aşısı en erken 12 haftalıkken yapılır ve pasaporta işlenir.

İç ve dış parazitler

Yuvarlak solucanlar anneden yavruya geçebildiği için ilaçlama çok erken başlar. Avrupa’da parazit rehberleri hazırlayan ESCCAP, ilk tedaviyi 2 haftalıkken, sonrakileri sütten kesildikten 2 hafta sonrasına kadar iki haftada bir yapmayı; risk sürüyorsa 6 aylığa kadar aylık devam etmeyi önerir. Bu solucanların bir kısmı insana, özellikle çocuklara bulaşabilir. Pire ve kene ürünlerinin bazılarında yaş ve kilo sınırı olduğu için seçimi veterinerinize bırakın.

Konu	Genel çerçeve	Dayanak
Temel aşılar	2-4 hafta arayla birkaç doz, son doz 16 haftalık ya da sonrası	WSAVA 2024
Tekrar dozu	26. hafta ya da sonrası	WSAVA 2024
Kuduz	En erken 12 haftalık; üç aydan büyük köpeklerde yılda bir zorunlu	Türkiye’deki yönetmelikler
İç parazit	2 haftalıktan itibaren iki haftada bir; riske göre 6 aya kadar aylık	ESCCAP
Dış parazit	Ürünün yaş ve kilo sınırına göre	Veteriner hekim

Türkiye’de Mikroçip, Pasaport ve Kayıt Yükümlülüğü

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, köpek sahiplerini hayvanlarını dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmakla yükümlü tutar (md. 4/1-k). Ayrıntılar Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik‘tedir:

• Süre: Yeni doğan bir hayvanın sahibi, doğumdan itibaren en geç altı ay içinde il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da yetkili bir kuruma başvurmalıdır (md. 9/3).
• Mikroçip ve pasaport: Mikroçipi veteriner hekim ya da onun gözetiminde veteriner sağlık teknisyeni veya teknikeri uygular. Pasaport düzenlenir ve kayıt 15 gün içinde PETVET olarak bilinen veri tabanına işlenir (md. 9).
• Aşı kayıtları: Aşı gibi bilgilerdeki değişiklikler de bildirimden sonra en geç 15 gün içinde kayda geçer (md. 9/5).
• Sahip değişikliği: Yavru mikroçipli geldiyse kayıt satıcının adına olabilir. Yeni sahip, sahip değişikliği belgesiyle 60 gün içinde başvurmalıdır (md. 12/1).
• Kayıp ve ölüm: Kayıp 7 gün, ölüm 30 gün içinde bildirilir (md. 12/3).

Kayıt yaptırmayanlara Hayvanları Koruma Kanunu’ndaki idari para cezası uygulanır (yönetmelik md. 20). Bu kayıtlar köpeğinizin İngiliz Staff olduğunu belgelemenize de yardım eder; ırkın yasal durumunu İngiliz Staff sahiplenmek yasak mı yazımızda anlattık. İlk muayenede çipi okutup numaranın pasaporttakiyle eşleştiğini kontrol ettirin.

Tuvalet Eğitimi

Tuvalet eğitimi bir rutin işidir. Kennel Club’ın önerisi, yavruyu uyandığı anda, yemekten ve oyundan sonra, bunların dışında da bir iki saatte bir tuvalet alanına götürmektir. Yavrular genellikle yemekten sonraki 15 dakika içinde çişini, yarım saat içinde kakasını yapar.

• Doğru yere yaptığı anda sakin bir sözle ve küçük bir ödülle karşılık verin.
• Kazalarda ceza vermeyin; ceza, yavrunun dışarıda bile sizin önünüzde tuvalet yapmaktan korkmasına yol açabilir.
• Amonyaklı temizlik ürünü kullanmayın; idrar gibi koktuğu için yavruyu aynı yere çekebilir.
• Çok küçük bir yavrudan sabaha kadar tutmasını beklemeyin; gece de dışarı çıkarmanız gerekebilir.

Eğitimin süresi yavruya, ilk haftalarını nasıl geçirdiğine ve rutininizin tutarlılığına bağlıdır. Uzun süre kafeste ya da kalabalık ortamda büyüyen yavrularda bu sürecin daha zor geçtiğini sahiplerden sık duyuyoruz.

Uyku ve Yalnız Kalmaya Alıştırma

Kennel Club’a göre 4-12 haftalık yavrular günde 15-20 saat, 3-6 aylık yavrular 14-16 saat, 6 aydan büyükler 12-14 saat civarında uyur. Uykusunu bölmeyin, oyun ve eğitimi kısa tutun. Kafes ya da oyun parkını ceza yeri değil, güvenli dinlenme alanı olarak tanıtın.

İngiliz Staff insana çok bağlıdır ve yalnız kalmayı sevmez. Alıştırmaya ilk haftalarda, siz evdeyken başlayın: Yavru dinlenirken birkaç dakikalığına başka odaya geçin, süreyi zamanla uzatın. Ağlarken hemen geri dönmeyin; döndüğünüzde de coşkulu karşılama yapmayın. Tam gün evde değilseniz gün içinde yavruyu çıkaracak birini ayarlayın.

Yaşa Uygun Egzersiz ve Eklemler

İnternette sık geçen “her ay yaş için günde iki kez 5 dakika yürüyüş” kuralı pratik bir hatırlatma olabilir, ama bilimsel çalışmalarla belirlenmiş bir ölçü değildir. Egzersizi dakika sayarak değil, türüne ve yavrunun sinyallerine bakarak ayarlayın.

Norveç’te dört iri ırktan 501 köpeği izleyen bir çalışmada, doğumdan 3 aylığa kadar merdiven kullanan yavrularda kalça displazisi riski daha yüksek, aynı dönemde açık alanda tasmasız hareket edenlerde daha düşük bulundu. Çalışma İngiliz Staff’ı kapsamıyor; yine de Kennel Club’ın yavruları merdivenden ve yüksekten atlamaktan uzak tutma önerisiyle örtüşüyor.

• Kısa ve sık oyun, uzun ve tek düze yürüyüşten iyidir. Yavru durup yatıyorsa zorlamayın.
• Merdiveni ve koltuktan, arabadan atlamayı sınırlayın; arabaya kucakta indirip bindirin.
• Tempolu koşu, bisiklet yanında koşu ve sert zeminde sürekli zıplatan oyunlar büyüme dönemi bitene kadar beklesin.
• Yazın yürüyüşleri serin saatlere alın; kaslı yapısı ve görece kısa burnu sıcakta çabuk yorulmasına yol açabilir.
• Topallamanın kendiliğinden geçmesini beklemeyin; ırkta damızlık köpekler için dirsek displazisi taraması da önerilir.

Diş Çıkarma ve Kemirme

Yavrunun 28 süt dişi vardır. AKC’ye göre bunlar 3-4 aylıkken dökülmeye başlar ve yaklaşık 6 aylıkta tamamen dökülmüş olmalıdır; yetişkin köpeğin 42 dişi vardır. Kalıcı dişler çıktığı hâlde ağızda kalan süt dişini veterinerinize gösterin; bazen çekilmesi gerekir.

Bu dönemde kemirmeyi engellemeye değil, yönlendirmeye çalışın: uygun oyuncaklar verin, ayakkabı ve kabloları kaldırın, ellerinizi oyuncak yaptırmayın. Ayrıntılar İngiliz Staff yavrusunda kemirmeyi önlemek yazımızda. Diş fırçalamaya da şimdi, köpeklere özel macunla alıştırın; insan diş macunu kullanmayın.

Tüy, Deri ve Tırnak Bakımı

İngiliz Staff’ın kısa tüyü az bakım ister ama derisi hassastır. Haftada bir iki kez lastik fırçayla taramak ölü tüyleri azaltır ve deriyi görmenizi sağlar. Banyoyu kirlendiğinde, köpeklere uygun yumuşak bir şampuanla yapın ve iyice kurulayın; sık banyo deriyi kurutabilir. Fırçalarken şunlara bakın:

• Yamalı tüy dökülmesi: Royal Veterinary College’ın İngiltere’deki bir araştırmasında Staffordshire Bull Terrier, 2 yaşından önce başlayan demodikoz (demodex akarının yol açtığı deri hastalığı) riski melezlere göre yüksek yedi ırk arasındaydı. Yüzde, göz çevresinde ya da bacaklarda tüysüz yamalar görürseniz ilaç sürmeden veterinerinize gösterin.
• Kaşıntı ve kızarıklık: Pati yalama, kulak kaşıma, karında kızarıklık alerjinin ilk işaretleri olabilir; ayrıntılar İngiliz Staffordshire ve alerji yazımızda.
• Blue yavrularda tüy incelmesi: Renk seyreltme alopesisinin (CDA) belirtileri aylar hatta yıllar sonra çıkabilir; sırtta incelmeyi veterinerinizle konuşun.

Tırnaklar yürürken yere değip ses çıkarıyorsa uzamıştır. Pati ellemeyi ilk haftalardan ödülle birleştirin; canlı kısmı kesmekten çekiniyorsanız ilk kesimleri klinikte öğrenin. Kulakları haftada bir kontrol edin; kötü koku ya da akıntı veterinere gitme nedenidir.

Sosyalleşme Penceresi

Yavrunun yeni insanları, sesleri ve ortamları en kolay kabullendiği dönem ilk üç aydır. Amerikan Hayvan Davranışı Veteriner Hekimleri Derneği (AVSAB) bu yüzden sosyalleşmenin aşılar tamamlanmadan başlamasını savunur: Yavru 7-8 haftalıktan itibaren, ilk aşısından en az 7 gün sonra ve ilk parazit tedavisi yapılmış olarak yavru sınıflarına katılabilir. Hangi ortamların güvenli olduğunu veterinerinize sorun.

İngiliz Staff diğer köpeklere karşı seçici olabildiği için sakin ve aşılı yetişkin köpeklerle kontrollü tanışmalar özellikle değerlidir. Adım adım bir program için English Staff yavrusunu sosyalleştirme yazımıza bakın.

Kısırlaştırma Kararı

Kısırlaştırmanın yapılıp yapılmayacağı ve zamanı, köpeğin cinsiyetine, sağlığına ve yaşam koşullarına göre veterinerinizle vereceğiniz bir karardır. ABD’de 35 ırkı inceleyen bir çalışma, kısırlaştırma yaşının bazı eklem sorunları ve kanserlerle ilişkisinin ırktan ırka çok farklı olduğunu gösterdi; “herkes için doğru yaş” yoktur. Karar verene kadar kızgınlıktaki dişiyi diğer köpeklerden uzak tutun, erkeği gözetimsiz dolaştırmayın.

Ne Zaman Veterinere Gitmeli?

Rutin kontrollerin dışında şu durumlarda beklemeden veterinere başvurun:

• Kusma ya da ishal, özellikle kanlıysa veya halsizlikle birlikteyse. Aşıları tamamlanmamış yavruda parvovirüs gibi ağır enfeksiyonlar böyle başlayabilir.
• Yemek yememe, su içmeme, belirgin halsizlik.
• Nefes darlığı, öksürük, burun veya göz akıntısı.
• Nöbet, sendeleme ya da dengesiz yürüme; ırkta L-2-HGA gibi sinir sistemini etkileyen kalıtsal bir hastalık bulunur.
• Bir şey yuttuğundan ya da zehirli bir maddeye eriştiğinden şüphelenmek.
• Topallama, gözde bulanıklık, deride yayılan tüysüzlük veya yara.

Yavru eve geldikten kısa süre sonra hastalandıysa tedaviyle birlikte belgelerinizi de korumalısınız; adımları hasta yavru aldıysanız ne yapmalı yazımızda anlattık.

Sık Sorulan Sorular

İngiliz Staff yavrusu günde kaç öğün yemeli?

AKC’nin genel çerçevesine göre 6-12 haftalık yavru günde 4, 3-6 aylık yavru 3, 6-12 aylık yavru 2 öğün yer. Miktarı etikete ve vücut kondisyonuna göre ayarlayın.

Staff yavrusu aşıları bitmeden dışarı çıkabilir mi?

Sosyalleşme için aşıların bitmesini beklemek gerekmez; AVSAB, ilk aşıdan en az 7 gün sonra güvenli ortamlarda başlanabileceğini belirtir. Hangi ortamların uygun olduğunu veterinerinize sorun.

Kuduz aşısı ve mikroçip zorunlu mu?

Evet. Üç aydan büyük köpekler yılda bir kuduza karşı aşılanmalıdır; aşı en erken 12 haftalıkken yapılır. Mikroçip ve kayıt başvurusu doğumdan itibaren en geç altı ay içinde yapılmalıdır.

Tuvalet eğitimi ne kadar sürer?

Kesin bir süre yoktur. Sık ve düzenli dışarı çıkarma, anında ödül ve cezasız bir yaklaşım süreci kısaltır.

Yavru ne kadar yürüyüş yapmalı?

Araştırmaya dayanan bir dakika sınırı yoktur. Kısa ve sık oyun, yumuşak zeminde serbest hareket ve bol dinlenme, uzun ve zorlayıcı yürüyüşlerden daha uygundur.

Bir İngiliz Staff yavrusunun ilk ayları, ortalama 12-14 yıllık bir ömrün temelidir. Düzenli öğünler, veterinerle planlanan bir aşı takvimi, zamanında yapılan kayıtlar ve sabırlı bir eğitim, ileride karşılaşabileceğiniz sorunların çoğunu baştan azaltır.